Złoty Pawilon (Kinkakuji) – lśniąca ikona Kioto
Kinkakuji – wśród Polaków powszechnie znany jako Złoty Pawilon, to pagoda wzniesiona na terenie Kioto, w otoczeniu malowniczych alejek, krystalicznej wody i rozmaitej roślinności. Obszar ten od lat zachwyca swoim wyglądem i historią zarówno mieszkańców Japonii, jak i odwiedzających podróżników z różnych zakątków świata.
Architektura Kinkakuji: trzy kondygnacje i złote płatki
Złoty Pawilon to 3-piętrowy zapierający dech w piersiach obiekt pokryty warstwą złotych płatków, które błyszczą w słońcu i odbijają się w pobliskim stawie. Każde z pięter pagody zostało zbudowane w oparciu o inny styl architektoniczny, gdzie parter nawiązuje do starojapońskiego stylu shinden-zukuri, druga kondygnacja – do stylu buke-zukuri („samurajskiego”), a trzecia – do klasycznej architektury zen. Na szczycie budynku widnieje majestatyczny wielospadowy dach, a jego najwyższy punkt zdobi równie złocona figura feniksa.
Choć Złoty Pawilon hipnotyzuje złocistym blaskiem, jego progi pozostają nieprzekraczalne – zwiedzający mogą podziwiać świątynię wyłącznie z zewnątrz. Wewnątrz kryje się jednak prawdziwy relikwiarz Buddy: znajdują się tam święte artefakty, w tym posągi Buddy Amidy i bogini miłosierdzia Kannon. Dzięki temu wnętrze uznawane jest za buddyjską czystą krainę.
Źródło: article.bespes-jt.com
Od willi shōguna do świątyni zen: dzieje Złotego Pawilonu
Obiekt ten powstał z polecenia szoguna Yoshimitsu, a następnie stał się jego siedzibą na następne lata. Od tej pory miejsce to stanowiło kluczowy punkt dla odwiedzin osób z wyższych sfer. Niejednokrotnie gościły tam ważne osobowości, w czym przykładowo – sam cesarz.
Yoshimitsu pragnął, aby po jego śmierci obiekt został przekształcony w buddyjską świątynię zen, dlatego też po jego odejściu Kinkakuji przekazano na cele religijne, co przyczyniło się do spełniania ostatniej woli szoguna.
Budowla ta zyskała tytuł skarbu narodowego i udało jej się przetrwać wiele lat, aż do roku 1950, w którym w wyniku pożaru uległa całkowitemu zniszczeniu. Pożar nie był jednak przypadkowym wydarzeniem. Został on dokładnie zaplanowany przez – jak się okazało – chorego psychicznie buddyjskiego akolitę, który po podpaleniu usiłował popełnić samobójstwo. Popularny japoński powieściopisarz Yukio Mishima zdecydował się zainspirować tą sytuacją w swojej książce pt. “Złota Pagoda”, gdzie spróbował uzasadnić, jakimi motywami kierował się mężczyzna. Zdaniem autora, czyn ten był spowodowany przytłoczeniem, jakie wywierało piękno budowli na mnichu. Jednakże, warto mieć na uwadze, że to jedynie domniemania Mishimy, które tworzą ciągłość jego literackiej interpretacji.
Obecna budowla, którą możemy podziwiać, stanowi wierną rekonstrukcję Kinkakuji z lat 1955-1956.
Źródło: Wikimedia Commons
Kinkakuji w tradycji zen i kulturze Japonii
Kinkakuji stanowi ważne miejsce kultu w tradycji zen. Symbolizuje wiele wartości buddyjskich, gdzie monumentalne złocone ściany miały “osłabić i oczyścić wszelkie negatywne myśli oraz uczucia wobec śmierci”.
Dodatkowo, budowla jest wyrazem ówczesnych ideałów estetycznych. Bogactwo ornamentów i lustro wody, w którym odbija się Złoty Pawilon, tworzyły obraz “czystej” formy. Intensywny blask złota miał stanowić harmonijny kontrast dla otaczającej go natury.
Po dziś dzień, Kinkakuji jest uznawany za klejnot dawnej stolicy. Wraz z ogrodami tworzy przykład spacerowego ogrodu z epoki Muromachi i jest wpisany na listę Unesco, jako część zabytków Kioto.
Ogród tsukiyama i Staw Zwierciadła
Sercem tego klasycznego ogrodu krajobrazowego z epoki Muromachi jest staw Kyōko-chi („Staw Zwierciadła”), w którym lustro wody odbija złote elewacje.
Dodatkowo, zamiast jednej osi widokowej mamy tu ścieżkę, która prowadzi poprzez sekwencję „kadrów” – oznacza to, że każdy nowy zakręt odsłania inny sposób patrzenia na pawilon, staw i roślinność.
Źródło: Wikimedia Commons
Symboliczne wyspy Żurawia i Żółwia
W otoczeniu kompleksu Kinkakuji możemy znaleźć również kilka wysepek, które znajdują się na otaczającej go wodzie:
– Ashihara-jima – największa wyspa, obsadzona sosnami i trzciną, przywołuje mityczną „Wyspę Nieśmiertelnych” oraz archipelag Japonii. W późnym średniowieczu oglądanie jej z łodzi należało do rytuału zabaw dworskich na wodzie.
– Żuraw i Żółw – dwie mniejsze wysepki – są parą talizmanów długowieczności. Ich ustawienie sprawia, że widz idący ścieżką widzi najpierw „ptaka”, a chwilę później „żółwia”.
Źródło: dreamstime.com
Kamienne mostki, latarnie i głazy
Kamienne mostki (ishibashi) łączą brzeg ze starannie dobranymi skałami – wielu głazom nadano imiona możnych rodów, które je fundowały.
Dwie latarnie z okresu Edo ustawiono tak, by nocne światło odbijało się w wodzie dokładnie pod złotymi kondygnacjami. Ich postumenty porastają dziś plastry mchu, dodając pejzażowi wrażenia wiekowości; latarnie wskazują też drogę podczas tradycyjnych letnich iluminacji
Herbaciarnia Sekka-tei i magia zachodu słońca w Kinkakuji
Na niewielkim zalesionym wzgórku stoi Sekkatei, pawilon wzniesiony w XVII w. dla cesarza Go-Mizunoo. Nazwa odwołuje się do widoku pawilonu skąpanego w światłach zachodu – przy pogodnym niebie złoto odbija ciepłe, pomarańczowe tony i oświetla wnętrze herbaciarni. Według przekazów miejsce wybrał mistrz herbaty Kanamori Sōwa.
Źródło: zdjęcie własne
Sezonowe oblicza ogrodu Kinkakuji
Roślinność dobrano tak, by każdy sezon miał własne akcenty kolorystyczne:
– wiosną różowe wiśnie nad zachodnim brzegiem,
– latem świeżozielone klony i liliowce nad wodą,
– jesienią ogniste momiji (liście klonu) odbijające się w stawie,
– zimą biel śniegu kontrastująca ze złotem pawilonu i ciemną zielenią sosen.
Feniks na dachu – znaczenie mitycznego ptaka
Na dachu Złotego Pawilonu lśni figura hō-ō – japońskiej wersji chińskiego fenghuang. W mitologii Wschodu pojawia się tylko w czasach pokoju i dobrobytu, dlatego w 1390-tych latach Yoshimitsu umieścił ją na pawilonie jako symbol trwałej harmonii Kioto. W tradycji buddyjskiej feniks bywa także zapowiedzią duchowego odrodzenia, co dobrze współgra z rolą Kinkakuji jako relikwiarza.
Dodatkowo, motyw feniksa „powstającego z popiołów” nabrał dodatkowego znaczenia po pożarze z 1950 r.; jego ponowny „lot” ilustruje odbudowę świątyni.
Źródło: gaijinpot.com
Ciekawostki - Kinkakuji
Oryginalna nazwa to „Rokuon-ji” („Świątynia Jeleniego Ogrodu”), którą utworzono z dwóch pierwszych znaków pośmiertnego imienia shōguna Yoshimitsu – w ten sposób upamiętniono fundatora również po jego śmierci.
Niewielki wodospad (2,3 m wysokości) ukryty w północnej części ogrodu wieńczy pochylony „kamień-karp”. To aluzja do chińskiej legendy o karpiu, który wspiął się po wodospadzie Ryūmon i przemienił w smoka – w ogrodzie symbolizuje ambicję oraz duchowe przeobrażenie.
Podpalenie Kinkakuji zainspirowało pisarza Yukio Mishimę do napisania słynnej powieści „Złoty Pawilon” – fikcyjnej opowieści o młodym mnichu, który podłożył ogień w świątyni.
Płatki złota pokrywające pawilon są wyjątkowo grube – podczas odbudowy w latach 80. XX w. użyto arkuszy aż pięć razy grubszych niż w oryginalnej strukturze, o łącznej wadze około 20 kg.
Kinkakuji jest jedną z najczęściej odwiedzanych świątyń Japonii. Około 2 miliony gości rocznie fotografuje się na tle złotego pawilonu.
Jedną z największych atrakcji jest widok pawilonu odbitego na tafli stawu. Po odpowiednim ustawieniu kadru, można uchwycić idealne lustro pawilonu – efekt ten podkreśla współgrę budynku z ogrodową scenerią.
Obecny feniks na szczycie dachu to trzecia generacja; odlano go na nowo podczas wielkiej renowacji w 1987 r., gdy wymieniano też wszystkie zewnętrzne złocenia.
Źródła
- Japan National Tourism Organization – Kinkaku-ji (The Golden Pavilion)
- Kyoto City Official Travel Guide – Rokuon-ji
- UNESCO World Heritage Centre – Historic Monuments of Ancient Kyoto
- Agency for Cultural Affairs, Japan – National Heritage Listing for Rokuon-ji
- Kyoto Prefectural Cultural Properties Database – Entry 26-0042
- Kyoto Shimbun, “Snow-covered Kinkaku-ji dazzles visitors” (10 I 2025)
- Yukio Mishima, Świątynia Złotego Pawilonu, Tōkyō 1956