Zamek Nijojo w Kioto – cesarski blask samurajów
W samym sercu Kioto – miasta świątyń i cesarskich wspomnień, stoi zamek Nijojo (Nijōjō) – jeden z najważniejszych symboli epoki samurajów. Choć nie przypomina typowej średniowiecznej twierdzy, jego potężne mury, szerokie fosy i złocone wnętrza jasno mówią jedno: to było miejsce władzy. A dokładniej, władzy szoguna – wojskowego przywódcy, który przez ponad dwa i pół wieku rządził Japonią z tylnego fotela, pozostawiając cesarza jako figuranta.
Dziś Nijojo jest jedną z najchętniej odwiedzanych atrakcji Kioto, oferując turystom unikalne połączenie historii, architektury i sztuki ogrodowej.
Źródło: travel.trine.com.au
Zamek Nijojo na przestrzeni wieków
Zamek powstał w 1603 roku z polecenia Ieyasu Tokugawy – założyciela dynastii, która zaprowadziła w Japonii długi okres pokoju, znany jako epoka Edo. Budowa rezydencji w pobliżu cesarskiego pałacu nie była przypadkowa – dzięki temu Tokugawa mógł chronić Cesarza i sprawować nad nim pieczę. Jednocześnie powstanie zamku właśnie w tym miejscu, jasno mówiło o potędze szogunatu.
Tuż po ukończeniu budowy obiektu Ieyasu przybył do Kioto, by otrzymać z rąk cesarza tytuł naczelnego wodza. Wkrótce potem zorganizował z tej okazji uroczyste przyjęcie w zamku.
W połowie XVII wieku, trzeci już z szogunów rodu Tokugawa – Iemitsu Tokugawa polecił przeprowadzić remonty na terenie Nijojo. Wtedy obszar zamku został znacznie poszerzony, tworząc tym samym nowy główny dziedziniec (honmaru) z dodatkową fosą. Wzniesiono także nowy, pięciopiętrowy donżon (tenshukaku) oraz przebudowano pałac Ninomaru. Od tamtego momentu, a także od przybycia cesarza, zamek stał się pełen przepychu i dworskiego kunsztu.
Nijojo stanowił wówczas miejsce licznych ceremonii, spotkań z cesarzem i pokazów dworskiej sztuki. Odbywały się tu występy teatru nō, tańce bugaku i turnieje tradycyjnej gry w piłkę kemari. Była to rezydencja, w której łączyły się dwa światy – surowość wojskowego rządu i estetyka cesarskiego dworu.
Źródło: japancastles.weebly.com
Z biegiem czasu władza przemieściła się do Edo (dzisiejsze Tokio), a Nijojo zaczął popadać w zapomnienie. Choć przez wiele lat żaden szogun nie odwiedzał zamku, obiekt pozostawał pod stałą opieką wojskową – był on nieustannie pilnowany oraz zadbany dzięki załodze, która została przysłana z Edo.
Mimo troskliwej opieki, wiele elementów dawnego założenia uległo zniszczeniu, głównie dlatego, że przez długi czas pozostawały one nieużytkowane. Ich opuszczenie szybko odcisnęło piętno na stanie technicznym. Najpoważniejsze zniszczenia przyniósł piorun, który uderzył w donżon, powodując jego całkowite spalenie. Niedługo po tym, w czasie wielkiego pożaru Kioto ogień zniszczył z kolei oryginalny pałac w części honmaru.
Ważna rola zamku pojawiła się ponownie dopiero przy schyłku szogunatu. Czternasty szogun, Iemochi Tokugawa, przybył tu w 1863 r. – jako pierwszy od 230 lat urzędujący szogun goszczący w Kioto.
Jednakże, przełomowym rokiem był 1867. To właśnie wtedy w jednej z sal zamku ostatni szogun, Yoshinobu Tokugawa, ogłosił historyczny akt „taisei hōkan” – zwrot władzy cesarzowi. W tym symbolicznym geście zakończył się okres rządów szogunów, a Japonia rozpoczęła nową drogę – ku nowoczesności, otwartości i zachodnim wpływom.
Po tym wydarzeniu zamek Nijojo stał się rezydencją cesarską, a w 1939 roku został przekazany miastu Kioto. To uratowało go przed dalszymi zniszczeniami. Od 1940 roku udostępniono go publiczności, a chwilę później wpisano go na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Źródło: touristinjapan.com
Sztuka, architektura i natura w harmonii
Nijojo to nie tylko zamek – to opowieść zapisana w drewnie, złocie i kamieniu. Pałac Ninomaru, czyli najbardziej reprezentacyjna część kompleksu, to prawdziwe arcydzieło japońskiej architektury. Składa się z sześciu pawilonów połączonych długimi, drewnianymi korytarzami. Podczas stawiania kroków na ich podłogach można usłyszeć charakterystyczne skrzypienie – to tzw. „słowicze podłogi” (uguisu-bari), zaprojektowane tak, by każdy ruch ostrzegał mieszkańców przed potencjalnym zagrożeniem.
Źródło: ns2015designbuild.wordpress.com
Wnętrza pałacu zachwycają nie tylko konstrukcją, ale i dekoracją – setki malowideł na złotym tle przedstawiają tygrysy, żurawie, sosny i pawie. Te motywy miały nieprzypadkowe znaczenie: tygrys symbolizował siłę, sosna – trwałość, a pawie – bogactwo i wdzięk.
Wśród przestrzeni pałacowych szczególne miejsce zajmują Ohiroma, czyli Wielkie Sale, w których niegdyś odbywały się ceremonie i audiencje szoguna.
Źródło: blogger.com
Nad całym założeniem górowała niegdyś wieża strażnicza, zniszczona w XVIII wieku przez pożar. Dziś jej pozostałości stanowią taras widokowy, z którego można podziwiać rozległe ogrody oraz panoramę zamku.
Szczególną uwagę przykuwa też brama Karamon – czterosłupowa, bogato zdobiona konstrukcja, która prowadzi do pałacu Ninomaru. Przekroczenie tej bramy oznaczało wkroczenie do najważniejszej, reprezentacyjnej części zamku, dlatego wykonano ją z iście królewskim rozmachem – by olśniewać i budzić respekt.
Źródło: Wikimedia Commons
Z kolei w części Honmaru, na głównym dziedzińcu, znajduje się pałac Honmaru – przeniesiony tu pod koniec XIX wieku z dawnego pałacu cesarskiego w Kioto. Obiekt ten stanowi przykład harmonii między tradycyjną architekturą a nową funkcją zamku.
Źródło: nijo-jocastle.city.kyoto.lg.jp
Równie imponujące są ogrody otaczające rezydencję. Ogród Ninomaru to klasyczny „ogród spacerowy”, z wyspami, stawem i mostkami – stworzony do kontemplacji i powolnego odkrywania piękna krajobrazu. Ogród Honmaru, otaczający wewnętrzny pałac, łączy w sobie japońskie wzorce z europejskim stylem – z pagórkami, trawnikami i symetrycznymi nasadzeniami. Najnowszy ogród – Seiryū-en – ukazuje natomiast współczesne podejście do krajobrazu, łącząc tradycyjne japońskie herbaciane chatki z angielskimi trawnikami, tworząc przestrzeń pełną harmonii między Wschodem a Zachodem.
Źródło: nijo-jocastle.city.kyoto.lg.jp
Miejsce, które zostaje w pamięci
Zamek Nijojo to teatr historii, w którym każda sala i każdy kamień mają do opowiedzenia swoją historię. To miejsce, w którym można się zatrzymać, poczuć ciężar minionych epok i – choćby na chwilę – wejść w świat samurajów, cesarzy i mistrzów ceremonii herbacianej.
Jeśli planujesz podróż do Kioto, Nijojo powinien być jednym z pierwszych punktów na Twojej mapie. Nie trzeba znać japońskiej historii, by zachwycić się tym miejscem. Wystarczy otwarte oko i chwila uwagi – a reszta przyjdzie sama.
Ciekawostki - Zamek Nijojo
Podłogi w pałacu Ninomaru są tak skonstruowane, by wydawały dźwięk przypominający śpiew ptaka, gdy ktoś po nich stąpa. To nie przypadek – system sprężynowanych gwoździ miał ostrzegać przed intruzami i chronić szoguna przed zamachami.
Pierwotnie Nijojo miał posiadać potężną wieżę obserwacyjną (tenshu), ale została zniszczona przez piorun w 1750 roku i nigdy jej nie odbudowano. Dziś pozostały tylko fundamenty.
Ściany i drzwi pałacu Ninomaru zdobią malowidła szkoły Kanō – jednej z najważniejszych szkół malarstwa japońskiego. Przedstawiają tygrysy, sosny, kwiaty śliwy i ptaki – symbole siły, dostojeństwa i harmonii.
Ogród wokół zamku, zaprojektowany w duchu zen, to dzieło mistrza ogrodnictwa Kobori Enshū. Co ciekawe, ogród był projektowany tak, by współgrał z architekturą pałacu, a nie na odwrót – co było rzadkością w tamtych czasach.
W wielu pomieszczeniach znajdują się fusuma (ruchome ścianki), za którymi mogli ukrywać się strażnicy. Dzięki temu szogun był chroniony nawet wtedy, gdy wydawało się, że jest sam.